EEN BLIK IN HET VERLEDEN
Bij de Egyptenaren en de Grieken overheerste van oudsher de schriftelijke vorm in het rechtsleven. Het valt dan ook niet te verwonderen dat het notariaat reeds in de derde eeuw vóór Christus in Egypte is ontstaan. De 'notaris' was toen een marktmeester die op de markt toezicht hield op de goede gang van zaken en op het tot stand komen van overeenkomsten. Vanuit Egypte heeft het notariaat zijn weg gevonden naar West-Europa. De eerste algemene regeling voor het Nederlands notariaat werd door Karel V uitgevaardigd op 21 maart 1524.

In toneelstukken, op prenten en in geschriften werd de notaris nogal eens afgebeeld als een oude, vaak schichtige figuur, al dan niet met zwoegende kandidaten en versleten klerken om zich heen. Die tijd is lang voorbij! De huidige notaris is een man of vrouw, die met deskundigheid, met bekwame medewerk[st]ers en moderne apparatuur ten dienste van het publiek staat. Vanaf 1 oktober 1999 is de nieuwe Notariswet in werking getreden. Gevolg van deze wet is ondermeer dat een notaris zich vrij(er) kan vestigen en dat op de langere termijn de vaste tarieven voor bepaalde transacties zullen worden losgelaten.

NOTARIËLE AKTEN: VOORDELEN
Notariële akten zijn akten die door een notaris in functie zijn opgemaakt. Die akten kunnen nagenoeg alle rechtshandelingen betreffen, behalve die, waarvoor de wet een speciale ambtenaar heeft aangewezen zoals bijvoorbeeld voor akten van de burgerlijke stand. De notariële akte biedt diverse voordelen boven de onderhandse [niet door een daartoe bevoegd ambtenaar opgemaakte] akte. Die voordelen zijn: dat de notariële akte wordt opgemaakt door een onpartijdige deskundige, die er nauwgezet naar zal streven de akte zó op te stellen, dat rechterlijke procedures worden voorkomen dat de dagtekening, de echtheid en de juistheid van de notariële akte terstond vaststaan dat die akte steeds bewaard blijft (deze akte wordt ook wel een minuutakte genoemd) en dat er dus altijd duplicaten van kunnen worden gemaakt (afschriften) dat van een notariële akte een zogenaamde 'grosse' kan worden uitgegeven. Een 'grosse' is een officieel en gewaarmerkt bijzonder afschrift van een notariële akte; de 'minuut' is het origineel van de akte. De daarop rechthebbende kan hiermee zonder rechterlijk vonnis zijn rechten uitoefenen. Notariële akten: soms verplicht Vanwege die voordelen en omwille van de rechtszekerheid stelt de wet voor een aantal overeenkomsten en rechtshandelingen de notariële akte verplicht. Die verplichting geldt hoofdzakelijk voor de volgende overeenkomsten en rechtshandelingen:
- Het maken of wijzigen van huwelijksvoorwaarden
- Het maken of wijzigen van een testament
- Het doen en het aannemen van bepaalde schenkingen
- Het verdelen van bepaalde erfenissen
- Het overdragen van onroerend goed, zoals huizen
- Het sluiten van een huurkoopovereenkomst betreffende onroerend goed
- Het splitsen van een gebouw in appartementsrechten
- Het verlenen en doorhalen van hypotheken
- Het oprichten [en het wijzigen van de statuten] van een naamloze vennootschap of een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid - Het overdragen en uitgeven van aandelen op naam in een B.V. of N.V.
- Het oprichten [en wijzigen van de statuten] van een stichting of een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid.
Uit het feit, dat de wet voor bepaalde overeenkomsten en rechtshandelingen de notariële akte verplicht stelt, kan worden afgeleid dat deze akte vanwege genoemde voordelen voor alle overeenkomsten en rechtshandelingen de voorkeur verdient boven de onderhandse akte. Velen maken van die voorkeur dan ook dankbaar gebruik, zoals bijvoorbeeld bij huur- en arbeidsovereenkomsten en bij de overdracht van roerende zaken of rechten. En samenlevingsovereenkomsten en verklaringen van erfrecht zijn praktisch verplicht notarieel.

NOTARIS IS ADVISEUR
Of de notariële akte nu wel of niet wettelijk is voorgeschreven, de notaris beperkt zijn taak niet uitsluitend tot het opmaken van die akte. Meestal leidt hij ook de besprekingen die aan de akte voorafgaan. Tijdens die besprekingen zal hij de belangen van alle betrokkenen afwegen en - zoekend naar een evenwicht - optreden als adviseur van alle partijen. Een notaris is een jurist. Zijn juridische kennis bestrijkt uiteenlopende terreinen.